Sneller stijgende prijzen ondermijnen concurrentiekracht Belgische economie

Brussel l Minister van Economie Vincent Van Quickenborne (Open Vld) spreekt van een belangrijk nadeel voor het concurrentievermogen van de Belgische ondernemingen. Hij vraagt de sociale partners in de onderhandelingen voor een nieuw interprofessioneel akkoord extra aandacht te besteden aan dit pijnpunt.

Een jaar geleden werd binnen het Instituut voor de Nationale Rekening het Prijsobservatorium opgericht. De nieuwe overheidsafdeling heeft tot taak de prijzen van goederen en diensten op de Belgische markt te evalueren en problemen met de prijsvorming ervan te signaleren. Een correct inzicht in het verloop van de prijzen is van belang voor de koopkracht van de gezinnen en de concurrentiekracht van de bedrijven, zeker in een land als België met zijn automatische aanpassing van de lonen aan de index.

Inflatie

Na enkele tussentijdse rapporten publiceert het Prijsobservatorium vandaag zijn eerste jaarverslag. Daarin worden de verschillende elementen van de inflatie onder de loep genomen. In het eerste kwartaal van 2009 bedroeg de inflatie in België nog 1,6 procent. Daarna was de inflatie enkele maanden negatief om tegen het einde van het jaar weer op te klimmen naar 0,3 procent. Over het hele jaar gemeten bedroeg de inflatie nul procent.

Het is vooral door toedoen van de daling van de energieprijzen dat de inflatie ongewijzigd bleef. De prijzen voor stookolie, brandstof, gas en elektriciteit daalden met 14 procent. Ook prijzen van niet-bewerkte voeding zoals fruit, vis en groente daalden in prijs. En in de productie van industriële goederen waren er opvallende prijsdalingen van onder meer audio en videomateriaal en pc's. Maar tal van andere producten daalden niet in prijs. En dat baart het Prijsobservatorium zorgen.

De prijsverhogingen van diensten, bewerkte levensmiddelen en industriële goederen (de zogeheten kerninflatie, exclusief energie en verse voeding) lag eind vorig jaar 0,4 procent hoger dan in Duitsland, Frankrijk en in Nederland (zie tabel). Dat zit niet goed. Waarom? De prijsstijgingen sijpelen via de automatische index door in de lonen en die beïnvloeden vervolgens weer de prijzen. Voor de concurrentiekracht van de Belgische economie is zo'n evolutie negatief.

"In een systeem van automatische loonindexering is het belangrijk dat er geen structureel hogere prijsstijgingen worden opgetekend dan elders", luidt het in de conclusies van het observatorium. "Zolang de positieve verschillen niet gecompenseerd worden door een periode waarin zich even grote negatieve verschillen voordoen blijft er een verlies aan concurrentiekracht bestaan."

Een van de verklaringen voor de hogere prijzen in ons land is de gebrekkige marktwerking. Bepaalde producenten hebben een "zekere macht" om de prijzen naar hun hand te zetten, zegt het Prijsobservatorium. Uit onderzoek van bewerkte levensmiddelen blijkt dat de prijzen snel de hoogte inschoten wanneer de prijzen van grondstoffen duurder werden, terwijl de prijzen nauwelijks werden aangepast als de grondstoffen weer daalden.

Voor bewerkte levensmiddelen betaalde de consument in België vorig jaar 1,7 procent meer dan in 2008, toen de prijzen al met 7,8 procent gestegen waren. Daarmee lagen de gemiddelde prijzen een heel eind boven het prijsniveau van begin 2008, toen de grondstoffenprijzen begonnen te stijgen. Intussen zijn de noteringen voor de meeste grondstoffen voor levensmiddelen gedaald onder hun niveau van begin 2007.

In het geval van boter bijvoorbeeld betaalde de consument medio vorig jaar nog steeds 10 procent meer dan aan het begin van 2007. In het geval van halfvolle melk betaalde hij in juni vorig jaar bijna 20 procent meer dan begin 2007 en daarna kreeg hij nog een forse prijsstijging te verwerken na afspraken over hogere prijzen tussen supermarkten en melkveehouders.

Prijzen voor spaghetti gingen maal twee nadat de internationale prijzen voor tarwe tussen begin 2007 en begin 2008 bijna verdrievoudigden. Hoewel de prijzen sinds 2008 sterk gedaald zijn, kreeg de consument pas midden vorig jaar een bescheiden prijsdaling. Eind 2009 betaalde hij zijn spaghetti 14 procent duurder dan begin 2007. Voor brood doet het Prijsobservatorium gelijkaardige vaststellingen.

Loonhandicap

Volgens Van Quickenborne zullen de sociale partners bij de onderhandelingen over een nieuw interprofessioneel akkoord rekening moeten houden met de prijsstijgingen in ons land. "Het is al het vijfde jaar op rij dat de prijzen bij ons sneller stijgen dan in de buurlanden. We hebben nog steeds een loonhandicap ten aanzien van de buurlanden van 3,5 procent. Het is verstandig om die handicap weg te werken en door loonmatiging zoveel mogelijk jobs te behouden."